Trak kült merkezi – Starosel
Hisar şehrinden sadece 20 km uzaklıkta, 2000 yılının sansasyonu hâline gelen Starosel köyü bulunur. Tüm Trakya vadisinin görülebildiği bir tepede yer alır. Traklar tapınaklar için böyle yerleri seçerdi. Dr. Georgi Kitov'un arkeolojik seferi dünyaya “Güneydoğu Avrupa'daki tapınak-mausoleumlu en büyük korunmuş Trak kraliyet kompleksini” keşfetti. Varsayımlara göre tapınak, Trak kralı Sitalk'ın, hatta hükümdarın kendisinin zamanındandır.
Aslında benim gibi anlamayanlar için tapınak özel bir şey değildir, fakat bilim insanları şimdiye kadar bulunan en büyük tapınak olduğunu söylediği için hakkında bu kadar çok konuşuldu. Yerel insanlar bana şöyle dedi: “Bu tepede kaç kez yedik içtik de altımızda böyle bir değer olduğunu bilmedik.” Tapınağın kendisine anıtsal bir koridoru, kült platformu ve iki odası olan tören merdiveni çıkar. Bu odada inisiye kişi tanrılarla bağlantı kurmak için içeri girerdi. Bu mimari kompleks Trak kültürünün anahtarıdır.
Trakların yazısı yoktu, fakat korunmuş mimari ve sanatsal anıtlar, hassas mimarlardan oluşan yüksek gelişmiş bir uygarlıktan söz eder. Takı parçalarını 2300–2400 yıl önce lehimliyorlardı! Bu teknik ise ancak geçen yüzyılın başında patentlendi... Tapınağın 30 m uzağında bulunan kraliyet gömüsü son derece zengindir. Lahitten atlı tasvirli masif altın mühür yüzük, savaş donanımı, oklar, gümüş, bronz ve boyalı seramik kaplar çıkarılmıştır; bunlar çok iyi korunmuştur.
Tapınağın yanındaki, içinde iskelet bulunmayan örme mezar “kenotaf” — sembolik gömü — anlamına gelir. Bu mezarın yanındaki bir kayanın çevresinde parçalanmış bir iskelet bulunmuştur — ya bir kurbandı /Trakların uyguladığı gibi/ ya da ritüel bir gömüydü.
İlginç - Ana tapınağın yanında yaklaşık 5 ton kapasiteli, iyi korunmuş taş bir tekne — “şaraphane” — bulundu; bu nedenle burada tanrı Dionysos onuruna “şarap kurbanları” uygulandığı varsayılır.
-çalışma saatleri: - yaz sezonu - 9:00 – 18:00, tatil günü yok - kış sezonu – 8:00 – 17:00, tatil günü yok -bilet fiyatı: yetişkinler – 3,00 leva; öğrenciler – 1,00 leva; -hizmetler - rehber, kartpostallar, broşürler, hediyelikler;
Starosel köyündeki kült tapınağının dışında, köy çevresinde 2000–2002 döneminde MÖ IV. yüzyıldan kalma 4 Trak mezarı bulunmuş, 2003'te yeni bulunan iki mezarla toplam sayı 6 olmuştur. Bu altı mezarın her birinin diğerlerinden farklı olması karakteristiktir. Ana tapınak, çok sayıda kaya kutsal alanı ve birkaç düzine höyükten oluşan büyük bir kült merkezinin kilit noktasıdır. Bunların ikisinde mezar-mausoleum olarak da kullanılan daha küçük tapınaklar bulunmuştur. Diğerlerinde Trak aristokrasisinin üst düzey temsilcileri, önderler veya hükümdarlar gömülmüştür.
Peychova höyüğündeki kişi Orpheus'un takipçisiydi. MÖ V. yüzyılda bedeni üç parçaya ayrılmış ve açıkça kutsal olan bir kayanın çevresine gömülmüştür. Onun yanında, tapınağa benzemesi için çift eğimli çatılı bir oda örülmüştür. İçinde önderin eşyaları düzenlenmiştir — tam bir silah takımı /dizlikler, zırh, yaldızlı göğüs-yaka, yaldızlı miğfer, kalkan, kılıç, mızrak uçları, deri sadaklı yay, ahşap gövdeleri korunmuş oklar/, at koşumu için iki tam takım gümüş süs. Diğer birçok buluntu arasında gümüş çift balta /labrys/ öne çıkar — antik Trakya'da kraliyet gücünün simgesi. Şimdiye kadarki araştırmaların sonuçları, Starosel çevresindeki doğal olanaklara sahip bölgenin geç Demir Çağı'nda Trak Odrys kabilesinin önemli bir kült merkezi olduğunu ileri sürmeye temel verir.